|
| |
Kodeks postępowania cywilnego
Tytuł I. Sąd
 |
Dział I. Właściwość
sądu
|
|
Rozdział 1.
Właściwość rzeczowa
|
|
Oddział 1.
Podstawy właściwości |
|
|
Oddział 2.
Wartość przedmiotu sporu |
|
|
|
Rozdział 2.
Właściwość miejscowa
|
|
Oddział 1.
Właściwość ogólna |
|
|
Oddział 2.
Właściwość przemienna |
|
|
Oddział 3.
Właściwość wyłączna |
|
|
Oddział 4.
Przepisy szczególne |
|
|
|
|
Dział II. Skład sądu
|
|
|
Dział III.
Wyłączenie sędziego |
Tytuł I. Sąd
Dział I. Właściwość sądu
Przepis wstępny
Art. 15 [Czas orzekania o właściwości] § 1. Sąd właściwy w chwili wniesienia
pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy
właściwości zmieniły się w toku sprawy.
§ 2. Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał
się właściwy.
Rozdział 1. Właściwość rzeczowa
Oddział 1. Podstawy właściwości
Art. 16 [Właściwość sądów rejonowych] Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy
z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.
Art. 17 [Właściwość sądów okręgowych] Do właściwości sądów okręgowych należą
sprawy:
1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz
spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania
dziecka oraz o rozwiązanie przysposobienia,
2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków,
wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń
geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na
dobrach niematerialnych,
3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego,
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa
siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie
posiadania i o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami oraz spraw o
uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
5) (uchylono)
6) (uchylono)
Art. 18 [Przekazanie sprawy sądowi okręgowemu] § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu
sprawy w sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące poważne
wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu.
Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga uzasadnienia.
§ 2. Sąd okręgowy może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do
rozpoznania i zwrócić sprawę sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne
wątpliwości nie zachodzą. Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w
składzie trzech sędziów i wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej
sprawy przez sąd rejonowy nie jest dopuszczalne.
Oddział 2. Wartość przedmiotu sporu
Art. 19 [Zasada] § 1. W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w
zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu
sporu.
§ 2. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą
pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w
artykułach poniższych.
Art. 20 [Rozwinięcie] Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek,
pożytków i kosztów, żądanych obok roszczenia głównego.
Art. 21 [Kilka roszczeń] Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się
ich wartość.
Art. 22 [Świadczenia powtarzające się] W sprawach o prawo do świadczeń
powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za jeden rok,
a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.
Art. 23 [Najem] W sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy
najmu lub dzierżawy, o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy,
wartość przedmiotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas oznaczony - suma
czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy umowach zawartych na
czas nie oznaczony - suma czynszu za okres trzech miesięcy.
Art. 23[1] [Roszczenia pracowników] W sprawach o roszczenia pracowników
dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość
przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony - suma wynagrodzenia za
pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas
nieokreślony - za okres jednego roku.
Art. 24 [Zabezpieczenia] W sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę
wartość przedmiotu sporu stanowi suma wierzytelności. Jeżeli jednak przedmiot
zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż wierzytelność, rozstrzyga
wartość mniejsza.
Art. 25 [Sprawdzenie] § 1. Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość
przedmiotu sporu oznaczoną przez powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.
§ 2. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego,
zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. § 3. Jeżeli sąd w wyniku
sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże sprawę
sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych - przekaże temu z nich,
który wskaże powód.
Art. 26 [Rozwinięcie] Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość
przedmiotu sporu nie podlega ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.
Rozdział 2. Właściwość miejscowa
Oddział 1. Właściwość ogólna
Art. 27 [Zasada] § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w
którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.
§ 2. Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.
Art. 28 [Brak miejsca zamieszkania] Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w
Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy
nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca
zamieszkania pozwanego w Polsce.
Art. 29 [Skarb Państwa] Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według
siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się
dochodzone roszczenie.
Art. 30 [Siedziba] Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie
będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.
Oddział 2. Właściwość przemienna
Art. 31 [Istota] Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego
wytoczyć można bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd
oznaczony w przepisach poniższych.
Art. 32 [Alimenty; ustalenie ojcostwa] Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz
o ustalenie ojcostwa i związane z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca
zamieszkania osoby uprawnionej.
Art. 33 [Roszczenia przeciwko przedsiębiorcy] Powództwo o roszczenie majątkowe
przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się
zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością
tego zakładu lub oddziału.
Art. 34 [Roszczenia z umów] Powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej
wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jako też o odszkodowanie z powodu
niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca
jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być
stwierdzone dokumentem.
Art. 35 [Delikty] Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można
przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Art. 36 [Wynagrodzenie pełnomocnika] Powództwo o zapłatę należności za
prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy
sprawę prowadził.
Art. 37 [Najem nieruchomości] Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub
dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd miejsca położenia
nieruchomości.
Art. 37[1] [Powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku] § 1. Powództwo
przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można wytoczyć przed sąd miejsca
płatności.
§ 2. Kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd
miejsca płatności lub sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy
weksla własnego lub czeku.
Oddział 3. Właściwość wyłączna
Art. 38 [Prawa rzeczowe na nieruchomości] § 1. Powództwo o własność lub o inne
prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również powództwo o posiadanie
nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia. Jeżeli
przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według
położenia nieruchomości obciążonej.
§ 2. Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami
rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.
Art. 39 [Spadki] Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z
tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się
wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego
miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym
znajduje się majątek spadkowy lub jego część.
Art. 40 [Członkostwo] Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub
stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby.
Art. 41 [Małżeństwo] Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie
przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie,
jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej
podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy
i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.
Art. 42 [Rodzice a dzieci] Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz
między przysposabiającym a przysposobionym wytacza się wyłącznie przed sąd
miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa
według przepisów o właściwości ogólnej.
Oddział 4. Przepisy szczególne
Art. 43 [Wybór sądu] § 1. Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo
jeżeli powództwo wytacza się przeciwko kilku osobom, dla których według
przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami
należy do powoda.
§ 2. To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą
oznaczenia właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych.
Art. 44 [Wyznaczenie przez sąd przełożony] Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu
przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd nad nim przełożony
wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd.
Art. 45 [Wyznaczenie przez Sąd Najwyższy] Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie
można na podstawie okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd
Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć
powództwo.
Art. 46 [Właściwość umowna] § 1. Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie
sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy,
sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego
stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie
postanowiły inaczej. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru
powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów.
§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.
Dział II. Skład sądu
Art. 47 [Skład sądu] § 1. W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego
jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy i
ubezpieczeń społecznych oraz sprawy ze stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o
alimenty.
§ 2. Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący. § 3.
Sprawy inne niż określone w § 1 sąd w pierwszej instancji rozpoznaje w składzie
jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. § 4. Prezes sądu
może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli
uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter
sprawy.
Art. 47[1] [Kompetencje referendarza sądowego] Referendarz sądowy może wykonywać
czynności w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie
powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma kompetencje sądu, chyba że
ustawa stanowi inaczej.
Dział III. Wyłączenie sędziego
Art. 48 [Z ustawy] § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim
stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,
krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego
stopnia;
3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub
kurateli;
4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą
prawnym jednej ze stron;
5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego
orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem
sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował
jako prokurator.
§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa,
przysposobienia, opieki lub kurateli. § 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu
orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi.
Art. 49 [Na wniosek] Niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule
poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,
jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek
osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności
sędziego.
Art. 50 [Wniosek o wyłączenie] § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza
na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy,
uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.
§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że
przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. § 3. Aż
do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności nie
cierpiące zwłoki.
Art. 51 [Obowiązki sędziego] Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej
podstawie swego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie.
Art. 52 [Orzekanie] § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa
się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku
dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.
§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu
wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być
wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 53 (utracił moc)
Art. 53[1] [Odrzucenie wniosku o wyłączenie sędziego] Ponowny wniosek o
wyłączenie sędziego oparty na tych samych okolicznościach lub wniosek oczywiście
bezzasadny podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego
dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd rozpoznający sprawę. Przepis art. 51 stosuje
się odpowiednio. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Art. 54 [Odesłanie] Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do
wyłączenia ławników, jak również innych organów sądowych oraz prokuratora.
Wniosek o wyłączenie ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z przepisami
poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje
odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.
| |
|
